การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมายเพื่อศึกษา เปรียบเทียบ หาความสัมพันธ์ และแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษา และประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบึงกาฬ การวิจัยมี 2 ขั้นตอน คือ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาและประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย บุคลากรในโรงเรียนสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาบึงกาฬ ปีการศึกษา 2568 จำนวน 333 คน กำหนดขนาดของกลุ่มตัวอย่างโดยใช้ตารางของเครจซี่ และมอร์แกน ใช้วิธีสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูลเป็น แบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ประกอบด้วย ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษา มีอำนาจจำแนกอยู่ระหว่าง 0.394 - 0.754 ค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.942 และประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน มีอำนาจจำแนกอยู่ระหว่าง 0.310 - 0.789 ค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.933 และสถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลได้แก่ ค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าที ค่าเอฟ และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์อย่างง่ายของเพียร์สัน ขั้นตอนที่ 2 หาแนวทางการพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษา และประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน โดยการสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิแล้วทำการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1. ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษา โดยรวมอยู่ในระดับมาก
2. ประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน โดยรวมอยู่ในระดับมาก 3. ผลการเปรียบเทียบภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาจำแนกตามตำแหน่งหน้าที่ โดยรวมและรายด้านทุกด้าน พบว่าไม่แตกต่างกัน และจำแนกตามขนาดโรงเรียนที่ปฏิบัติงาน พบว่า โดยรวมและรายด้าน ไม่แตกต่างกัน 4. ผลการเปรียบเทียบประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน จำแนกตามตำแหน่งหน้าที่ พบว่า โดยรวมและรายด้านทุกด้าน ไม่แตกต่างกัน เมื่อจำแนกตามขนาดโรงเรียนที่ปฏิบัติงาน พบว่า โดยรวมและรายด้านทุกด้าน ไม่แตกต่างกัน 5. ภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษากับประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน โดยรวมมีความสัมพันธ์กันทางบวกสูง (rXtYt = 0.811**) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 6. แนวทางพัฒนาภาวะผู้นำแบบมีส่วนร่วมของผู้บริหารสถานศึกษาที่มีความสัมพันธ์กับประสิทธิผลการควบคุมภายในของโรงเรียน ที่ควรได้รับการพัฒนา 4 ด้าน คือ 1) ด้านการมีส่วนร่วมในการรับผลประโยชน์ ผู้บริหารควรกำหนดระบบการยกย่องชมเชยและการให้ผลตอบแทนที่เหมาะสม 2) ด้านการยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้ร่วมงาน ผู้บริหารควรเปิดโอกาสให้ครูและบุคลากรมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นและตัดสินใจ 3) ด้านการมีส่วนร่วมในการดำเนินงาน ผู้บริหารควรเปิดโอกาสให้ครูและบุคลากรมีส่วนร่วมในการดำเนินงานทุกขั้นตอน พร้อมทั้งกระจายอำนาจและมอบหมายงานตามศักยภาพ และ 4) ด้านการมีส่วนร่วมในการประเมินผล ผู้บริหารควรเปิดโอกาสให้ครูและบุคลากรมีส่วนร่วมในการกำหนดเกณฑ์ ติดตาม และประเมินผลการดำเนินงาน โดยมุ่งพัฒนางานอย่างต่อเนื่อง
This research aimed to examine, compare, and identify the relationship and to establish guidelines for developing school administrators’ participative leadership and the effectiveness of internal control in schools under Bueng Kan Primary Educational Service Area Office. The research consisted of two phases. Phase 1 examined administrators’ participative leadership and the effectiveness of internal control in schools. The sample consisted of 333 school personnel under Bueng Kan Primary Educational Service Area Office in the 2025 academic year. The sample size was determined using Krejcie and Morgan’s table, and multi - stage random sampling was employed. The instrument for data collection included five - rating scale questionnaires: one assessing school administrators’ participative leadership had discrimination values ranging from 0.394 to 0.754 with the reliability coefficient of 0.942, while one measuring the effectiveness of internal control in schools had discrimination values ranging from 0.310 to 0.789 with the reliability coefficient of 0.933. Statistics used for data analysis included frequency, percentage, mean, standard deviation, t - test, F - test, and Pearson’s product-moment correlation coefficient. Phase 2 focused on guidelines for developing school administrators’ participative leadership and the effectiveness of internal control in schools through interviews with experts and content analysis. The findings revealed that: 1. The school administrators’ participative leadership of was overall at a high level. 2. The effectiveness of internal control in schools was overall at a high level. 3. The comparison results of school administrators’ participative leadership, classified by positions and school sizes, showed no significant differences overall or in each aspect. 4. The comparison results of the effectiveness of internal control in schools, classified by positions and school sizes, showed no significant differences overall or in each aspect. 5. The school administrators’ participative leadership and the effectiveness of internal control in schools had a high positive relationship (rXtYt = 0.811**) at the 0.01 level of statistical significance. 6. The proposed guidelines for developing school administrators’ participative leadership in relation to the effectiveness of internal control in schools comprised four key areas for further development: 1) participation in benefits sharing, whereby administrators should establish appropriate recognition and reward systems; 2) acceptance of colleagues’ opinions, whereby administrators should provide opportunities for teachers and personnel to express their opinions and participate in decision - making; 3) participation in operations, whereby administrators should encourage teachers and personnel to participate in all stages of school operations while delegating authority and responsibilities according to individual potential; and 4) participation in evaluation, whereby administrators should involve teachers and personnel in setting criteria, monitoring, and evaluating performance with an emphasis on continuous improvement.
