การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินผลโปรแกรมการบูรณาการการเรียนรู้เชิงรุกกับแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ เพื่อลดการสัมผัสสารเคมีกำจัดศัตรูพืชทางอ้อมของผู้สูงอายุในครอบครัวเกษตรกร ตำบลท่าศิลา อำเภอส่องดาว จังหวัดสกลนคร รูปแบบการวิจัยแบบกึ่งทดลองสองกลุ่ม มีกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบวัดก่อนและหลังกลุ่มตัวอย่าง เป็นเกษตรกรที่มีผู้สูงอายุอาศัยอยู่ในครอบครัวจำนวน กลุ่มละ 38 คน โปรแกรมใช้ระยะเวลา 4 สัปดาห์ ประกอบด้วย 6 กิจกรรมที่ส่งเสริมการรับรู้ตามทฤษฎีแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพผ่านเทคนิคการเรียนรู้เชิงรุก เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามและบันทึกผลการตรวจระดับเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสในเลือด วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติ Mann-Whitney U Test, Wilcoxon Signed Rank Test และ Chi-square Test ผลการวิจัยสรุปได้ว่า 1. ภายในกลุ่มทดลอง หลังการทดลอง เกษตรกรมีคะแนนการรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ความรุนแรง การรับรู้ประโยชน์ และพฤติกรรมการป้องกันมากกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) ในขณะที่ การรับรู้อุปสรรคลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) 2. ระหว่างกลุ่มทดลองกับกลุ่มเปรียบเทียบ หลังการทดลอง กลุ่มทดลองมีการรับรู้โอกาสเสี่ยง การรับรู้ความรุนแรง การรับรู้ประโยชน์ และพฤติกรรมการป้องกันมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001) และมีการรับรู้อุปสรรคน้อยกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < 0.001 3. ระดับเอนไซม์โคลีนเอสเตอเรสในเลือดของผู้สูงอายุในกลุ่มทดลองหลังการทดลองอยู่ในระดับปกติและปลอดภัยมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ(p < 0.001) โปรแกรมการเรียนรู้เชิงรุกที่บูรณาการแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพมีที่ดีต่อการลดการสัมผัสสารเคมีกำจัดศัตรูพืชทางอ้อมของผู้สูงอายุในครอบครัวเกษตรกรได้ จึงควรขยายผลไปยังชุมชนเกษตรกรรมอื่น ๆ ที่มีผู้สูงอายุในครอบครัวต่อไป
This research aimed to develop and evaluate the effectiveness of an integrated active learning and Health Belief Model program to reduce indirect pesticide exposure among older adults in farming households in Thasila Subdistrict, Song Dao District, Sakon Nakhon Province. The study employed a quasi-experimental two-group pretest–posttest design with an experimental group and a comparison group. The participants were farmers living with older adults in household, with 38 participants in each group. The program was implemented over a period of 4 weeks and consisted of six activities designed to enhance perceptions based on the components of the Health Belief Model through active learning techniques. Data were collected using questionnaires and blood cholinesterase enzyme level testing. Data analysis was performed using the Mann–Whitney U Test, Wilcoxon Signed Rank Test, and Chi-square Test. The results revealed that: 1.Within the experimental group, after the program participation, the participants revealed significantly increased regarding perceived susceptibility, perceived severity, perceived benefits, and preventive behaviors (p < 0.001), while perceived barriers significantly decreased (p < 0.001). 2. Comparing the experimental and the comparison group at after program participation, the experimental group showed significantly higher levels of perception and preventive behaviors, while significantly lower perceived barriers than the comparison group (p < 0.001). 3. The blood cholinesterase enzyme levels among older adults in the experimental group after program participation were at normal and safe levels which were significantly different with those in the comparison group (p < 0.001). The active learning program integrated with the Health Belief Model was effective to indirect pesticide exposure among older adults in farming households. Therefore, the program should be expanded to other agricultural communities living with the elderly.
