การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมายเพื่อ 1) ศึกษาองค์ประกอบของภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของครูในโรงเรียนประถมศึกษา 2) สร้างและพัฒนารูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของครู และ 3) ตรวจสอบประสิทธิผลของรูปแบบการพัฒนาที่สร้างขึ้น โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนา (Research and Development: R&D) ดำเนินการวิจัยแบ่งออกเป็น3 ระยะ ระยะที่ 1 เป็นการศึกษาองค์ประกอบของภาวะผู้นำเชิงจริยธรรม โดยการวิเคราะห์เอกสาร สัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ และการวิจัยเชิงสำรวจ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ ครูโรงเรียนประถมศึกษาในเขตพื้นที่รับผิดชอบของสำนักงานศึกษาธิการภาค 12 ปีการศึกษา 2566 จำนวน 380 คน ได้มาโดยการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์แบบไม่มีโครงสร้าง และแบบสอบถามชนิดมาตราส่วนประมาณค่า ซึ่งผ่านการตรวจสอบค่าความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญ 9 คน ดัชนีความสอดคล้อง (IOC) อยู่ระหว่าง 0.67 – 1.00 และตรวจสอบค่าความเที่ยงของแบบสอบถามด้วยค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค (Cronbach’s Alpha) ได้ค่า 0.89 ระยะที่ 2 เป็นการสร้างรูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของครูตามผลการวิเคราะห์ และยืนยันความเหมาะสมของรูปแบบโดยผู้เชี่ยวชาญ 9 คน โดยอิงหลักการออกแบบตามแนวคิดการพัฒนาเชิงคุณธรรมจริยธรรมและภาวะผู้นำทางการศึกษา ระยะที่ 3 เป็นการทดลองใช้รูปแบบที่พัฒนาขึ้นกับครูโรงเรียนประถมศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษากาฬสินธุ์ เขต 3 จำนวน 30 คน จาก 13 โรงเรียน การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ยส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาสำหรับข้อมูลจากการสัมภาษณ์
ผลการวิจัย พบว่า
1. องค์ประกอบภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของครูโรงเรียนประถมศึกษา ในเขตพื้นที่รับผิดชอบสำนักงานศึกษาธิการภาค 12 ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ 60 ตัวบ่งชี้ ดังนี้ 1) ความเคารพ มี 10 ตัวบ่งชี้ 2) การเป็นผู้ให้บริการมี 10 ตัวบ่งชี้ 3) ความไว้วางใจ มี 10 ตัวบ่งชี้ 4) ความรับผิดชอบมี 10 ตัวบ่งชี้ 5) ความซื่อสัตย์ มี 10 ตัวบ่งชี้ และ 6) ความยุติธรรม มี 10 ตัวบ่งชี้
2. รูปแบบการพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของครูในโรงเรียนประถมศึกษาในเขตพื้นที่รับผิดชอบสำนักงานศึกษาธิการภาค 12 ประกอบด้วย 1) หลักการ 2) วัตถุประสงค์ 3) เนื้อหา 4) กระบวนการ 5) สื่อและแหล่งเรียนรู้ และ 6) การวัดและประเมินผล โดยกระบวนการพัฒนาในรูปแบบนี้ประกอบด้วย 4 ระยะสำคัญ ดังนี้ ระยะที่ 1 การอบรมเชิงปฏิบัติการ เพื่อเสริมสร้างความรู้และความเข้าใจในแนวคิดภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมอย่างเป็นระบบ พร้อมฝึกทักษะเบื้องต้น ระยะที่ 2 การแลกเปลี่ยนเรียนรู้แบบชุมชนวิชาชีพ เพื่อเปิดโอกาสให้ครูได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์และแนวปฏิบัติร่วมกัน โดยเน้นการเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง ระยะที่ 3 การฝึกปฏิบัติจริง เป็นการนำแนวคิดและทักษะที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนรู้และพฤติกรรมภาวะผู้นำในสถานศึกษาจริง ระยะที่ 4 การนิเทศ ติดตาม และประเมินผล เป็นการติดตามผลการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม พร้อมประเมินการพัฒนาอย่างเป็นระบบโดยใช้แบบประเมินและการสัมภาษณ์
3. ผลการตรวจสอบประสิทธิผลของรูปแบบพบว่า รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสมโดยรวมในระดับมากที่สุด (x̄= 4.85) และเมื่อพิจารณาผลการพัฒนาหลังการทดลองใช้ พบว่า ครูผู้เข้าร่วมมีพฤติกรรมภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมเพิ่มขึ้นจากก่อนการพัฒนา คิดเป็นร้อยละ 10.40 แสดงให้เห็นว่ารูปแบบดังกล่าวสามารถนำไปใช้ในการส่งเสริมและพัฒนาภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของครูในโรงเรียนประถมศึกษาได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน
This research aimed to 1) examine the components of teachers’ ethical leadership in primary schools, 2) develop a model for enhancing ethical leadership among teachers, and 3) examine the effectiveness of the developed model. The research employed a Research and Development (R&D) methodology and was implemented in three phases. Phase 1 focused on identifying the components of ethical leadership through document analysis, in-depth interviews with experts, and a survey study. The sample consisted of 380 primary school teachers under the Regional Education Office No.12 in the 2023 academic year, selected through multi-stage random sampling. The research instruments included unstructured interview forms and a set of rating-scale questionnaires. Content validity of the questionnaire was verified by nine experts, yielding an Index of Item-Objective Congruence (IOC) ranging from 0.67 to 1.00, while its reliability, as measured by Cronbach’s Alpha, was 0.89. Phase 2 involved constructing the model for developing ethical leadership and validating it by nine experts using principles grounded in moral and ethical development as well as educational leadership. Phase 3 was the model implementation with 30 primary school teachers from 13 schools under Kalasin Primary Educational Service Area Office 3. Data were analyzed using descriptive statistics, including frequency, percentage, mean, and standard deviation. Qualitative data from interviews were analyzed using content analysis.
The findings were as follows:
1. The components of ethical leadership for primary school teachers inThe Regional Education Office No.12 consisted of six components with 60 indicators:
1) Respect, with ten indicators, 2) Being a service provider, with ten indicators, 3) Trust, with ten indicators, 4) Responsibility, with ten indicators, 5) Honesty, with ten indicators, and 6) Justice, with ten indicators.
2. The model for developing ethical leadership of teachers in primary schools under the Regional Education Office No.12 comprised 1) principles, 2) objectives,
3) content, 4) processes, 5) media and learning resources, and 6) measurement and evaluation. The development process of this model comprised four key phases as follows: Phase 1: Workshop - This phase enhanced knowledge and systematically understood the ethical leadership concepts, while also practicing foundational skills. Phase 2: Professional Learning Community (PLC) - This phase provided teachers with opportunities to exchange experiences and practices, emphasizing learning from practical applications. Phase 3: Practicum - This phase involved the practical application of acquired concepts and skills
in learning management and leadership practices within educational settings. Phase 4: Supervision, Follow - up, and Evaluation phase aimed to monitor behavioral changes and assess the participants’ development systematically through evaluation forms and interviews.
3. The effects after the validation of the model's effectiveness indicated that the developed model was highly suitable overall (x̄= 4.85). Furthermore, after the model implementation, participating teachers showed a 10.40% increase in ethical leadership behaviors compared to the pre - model implementation phase. These findings suggest that the model is both effective and sustainable in promoting and developing ethical leadership among primary school teachers.
