การวิจัยครั้งนี้มีความมุ่งหมายเพื่อ 1) เพื่อศึกษาระดับคุณภาพผู้เรียนโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและปัจจัยเชิงสาเหตุที่นำมาศึกษา 2) ตรวจสอบโมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุของปัจจัยการบริหารที่ส่งผลต่อคุณภาพผู้เรียนที่สร้างขึ้นกับข้อมูลเชิงประจักษ์ และ 3) ศึกษาแนวทางพัฒนาปัจจัยการบริหารที่ส่งผลต่อคุณภาพผู้เรียน การดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1 การกำหนดกรอบแนวคิดการวิจัย โดยการวิเคราะห์เอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 8 คน แล้วสังเคราะห์ข้อมูลเพื่อกำหนดกรอบแนวคิดการวิจัย มาเป็นแนวทางในการพัฒนาโมเดลและองค์ประกอบ ระยะที่ 2 การตรวจสอบสมมติฐานการวิจัย ทำการตรวจสอบความสอดคล้องกลมกลืนระหว่างโมเดลที่พัฒนาขึ้นกับข้อมูลเชิงประจักษ์ กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ โรงเรียนประถมศึกษาขนาดเล็กศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ปีการศึกษา 2566 จำนวน 360 โรงเรียน โดยมีผู้ตอบแบบสอบถาม โรงเรียนละ 2 คน ประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 1 คน และครู จำนวน 1 คน ใช้การสุ่มแบบหลายขั้นตอน (Multi-stage Random Sampling) จำแนกเป็นผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 360 คน และครู จำนวน 360 คน รวมครูและผู้บริหารเป็น 720 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม มีค่าอำนาจจำแนกอยู่ระหว่าง 0.48 – 0.63 และค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.98 สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าความเบ้ ค่าความโด่ง ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบเพียร์สัน การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยัน และการวิเคราะห์เส้นทาง โดยใช้โปรแกรม LISREL ระยะที่ 3 แนวทางพัฒนา ประมวลข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์โมเดลสมการโครงสร้าง สัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญในการยกระดับปัจจัยคัดสรรที่เชิงลึก จำนวน 10 คน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ การวิเคราะห์และแปลความหมายข้อมูล นำข้อมูลจากการสัมภาษณ์ มาทำการวิเคราะห์เนื้อหา สรุปสาระสำคัญที่เป็นความสอดคล้องของแนวคิดในภาพรวม ผลการวิจัย พบว่า 1. ระดับคุณภาพผู้เรียนโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและปัจจัยเชิงสาเหตุที่นำมาศึกษา ภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( x ̅ = 4.73) การเป็นคนดีและการมีทักษะชีวิต มีค่าเฉลี่ยสูงสุด (x ̅ = 4.74) รองลงมา คือ การมีความรู้ความสามารถตามหลักสูตร (x ̅ = 4.20) การมีความสามารถในการคิด (x ̅ = 4.71) และปัจจัยเชิงสาเหตุที่นำมาศึกษา ภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุดโดยการจัดการกระบวนการเรียนรู้ อยู่ในระดับมากที่สุด (x ̅ = 4.73) ด้านสุขภาพองค์กร อยู่ในระดับมากมากที่สุด (x ̅= 4.72) และด้านกลยุทธ์ขององค์กร กับด้านผู้นำทางวิชาการ มีระดับเท่ากันอยู่ที่ (x ̅ = 4.70) 2. โมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุของปัจจัยการบริหารที่ส่งผลต่อคุณภาพผู้เรียน ที่สร้างขึ้นมีความสอดคล้องกลมกลืนกับข้อมูลเชิงประจักษ์ ค่าไค-สแควร์ (Chi-square) เท่ากับ 66.58 ที่องศาอิสระ (Degree of Freedom: df) เท่ากับ 56 ค่าความน่าจะเป็น (p-value) เท่ากับ 0.15735 มีค่ามากว่า .05 แสดงว่ามีความสอดคล้องกันสนิท (Close fit) ค่าไค-สแควร์สัมพัทธ์ (χ2/df) เท่ากับ 1.18 ค่า RMSEA เท่ากับ .016 ค่า Goodness of Fit Index (GFI) เท่ากับ .99 ค่า Adjusted Goodness of Fit Index (AGFI) เท่ากับ .96 3. แนวทางพัฒนาปัจจัยการบริหารที่ส่งผลต่อคุณภาพผู้เรียนในโรงเรียนขนาดเล็ก โดยมีปัจจัยที่ส่งผล จำนวน 4 ปัจจัย คือ 1) ปัจจัยกลยุทธ์ขององค์การผู้บริหารควรมีภาวะผู้นำก้าวทันสถานการณ์ ร่วมทำงานกับครูผู้สร้างสรรค์เพื่อกำหนดทิศทางที่ชัดเจนและเป้าหมายร่วมกัน 2) ปัจจัยภาวะผู้นำทางวิชาการ การพัฒนาครูสู่การเป็นผู้นำทางวิชาการที่เข้มแข็ง ผู้บริหารและครูร่วมกันกำหนดเป้าหมายและวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนควบคู่ไปกับการสร้างบรรยากาศที่เอื้อต่อการเรียนรู้และใช้เทคโนโลยีอย่างสร้างสรรค์ 3) ปัจจัยสุขภาพองค์การ ผู้บริหารพร้อมรับฟังและยกย่องทุกคน พร้อมทั้งจัดสรรสวัสดิการและทรัพยากรอย่างเพียงพอ ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และใช้นวัตกรรมในการสอน และ 4) ปัจจัยการจัดการกระบวนการเรียนรู้ การจัดการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพนั้นเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง โดยครูต้องคำนึงถึงความแตกต่างระหว่างบุคคล สร้างสัมพันธ์ที่ดีและบรรยากาศที่ปลอดภัยพร้อมทั้งใช้เทคโนโลยีและเชื่อมโยงเนื้อหากับประสบการณ์เดิมของผู้เรียน
The purposes of this research were 1) to examine the level of student quality in small schools under Primary Educational Service Area Offices (PESAOs) in the Northeastern Region and the studied causal factors, 2) to validate whether the causal relationship model of administrative factors affecting student quality was consistent with the empirical data, and 3) to establish guidelines for developing the administrative factors that directly affected student quality. The research process comprised three phases: Phase 1 focused on developing the research conceptual framework by analyzing relevant documents and studies, and conducting interviews with eight experts. The resulting data were synthesized to construct the conceptual framework, which served as a guideline for developing the model and its components. Phase 2 focused on the validation of the research hypotheses and the goodness-of-fit between the developed model and the empirical data. The research sample consisted of 360 small schools under PESAOs in the northeastern region, in the 2023 academic year. Two respondents were selected from each school: one school administrator and one teacher, yielding 720 participants, comprising 360 administrators and 360 teachers, obtained through multi-stage sampling. The research instrument included a set of questionnaires with the discrimination power ranging from 0.48 to 0.63 and the reliability of 0.98. Statistics for data analysis were percentage, mean, standard deviation, skewness, kurtosis, Pearson’s product-moment correlation coefficient, confirmatory factor analysis and path analysis using LISREL programs. Phase 3 was related to establishing development guidelines based on the analysis of the structural equation model. Interviews with 10 specialists were conducted to deepen the understanding of the selected factors. The research instrument was an interview form. The data obtained from the interviews were analyzed, interpreted through content analysis, and summarized the key points that reflected the overall consistency of the concepts. The findings were as follows: 1. The level of student quality in small schools under PESAOs in the Northeastern Region and the examined causal factors were overall at the highest level (x̄ = 4.73), The highest mean score was for being a good person and having life skills (x̄ = 4.74), followed by knowledge and ability based on the curriculum (x̄ = 4.20) and thinking ability (x̄ = 4.71), The overall level of the studied causal factors was also at the highest level, among these, learning process management had the highest mean score (x̄ = 4.73), followed by organizational health (x̄ = 4.72), while both organizational strategy and academic leadership had equal mean scores (x̄ = 4.70). 2. The causal relationship model of administrative factors affecting student quality was consistent with the empirical data. The chi-square (χ^2) value was 66.58 with degree of freedom (df) of 56, and a probability value (p-value) of 0.15735, which was greater than .05, indicating a close fit. The chi-square/degree of freedom (χ^2/df) was 1.18. The Root Mean Square Error of Approximation (RMSEA) was 0.016, the Goodness of Fit Index (GFI) was 0.99, and the Adjusted Goodness of Fit Index (AGFI) was 0.96. 3. The guidelines for developing administrative factors affecting student quality were proposed with four identified factors: 1) Organizational Strategic Factors: Administrators should possess adaptive leadership skills, work collaboratively with innovative teachers to establish clear direction and shared goals; 2) Academic Leadership Factors: Administrators and teachers collaboratively set clear goals and a shared vision, while fostering a supportive learning environment and promoting the creative use of technology to develop teachers into strong academic leaders; 3) Organizational Health Factor: Administrators should listen to and value individuals while providing adequate welfare and resources, promoting knowledge sharing, using innovation in teaching, and placing emphasis on creating a supportive and collaborative learning environment; and 4) Learning Process Management Factor: Effective learning management focuses on a learner-centered approach, where teachers consider individual differences, foster positive relationships, and create a safe learning environment. It also involves technological integration and the connection of new content with learners’ prior experiences.
