การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพ ปัญหา และความต้องการพัฒนาธุรกิจโคขุนในจังหวัดสกลนคร และ 2) จัดทำและยืนยันยุทธศาสตร์การพัฒนาธุรกิจโคขุนในจังหวัดสกลนคร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน แบ่งออกเป็น 2 ระยะ ดังนี้
ระยะที่ 1 เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ มุ่งศึกษาสภาพ ปัญหา และความต้องการพัฒนาธุรกิจโคขุน โดยเก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่าง 377 ราย ซึ่งได้จากการสุ่มตัวอย่างอย่างจากสมาชิกสหกรณ์การเลี้ยงปศุสัตว์ กรป.กลาง โพนยางคำ จำกัด จำนวนประชากรทั้งหมด 6,424 ราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการศึกษาพบว่า ธุรกิจโคขุนในจังหวัดสกลนครมีการดำเนินงานแบบครบวงจรโดยมีสหกรณ์เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อน แต่ยังเผชิญกับปัญหาในหลายมิติ เช่น ต้นทุนการผลิตที่สูง การบริหารจัดการสหกรณ์ที่ยังไม่มีประสิทธิภาพ ช่องทางการตลาดที่จำกัด และการสนับสนุนจากภาครัฐที่ไม่ครอบคลุม
ระยะที่ 2 เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ แบ่งออกเป็น 2 ระยะย่อย ได้แก่ ระยะที่ 2.1 จัดทำร่างยุทธศาสตร์ โดยใช้กระบวนการประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจำนวน 25 ราย วิเคราะห์ข้อมูลจากการสนทนาเชิงลึกควบคู่กับผลการวิจัยระยะที่ 1 โดยใช้การวิเคราะห์ SWOT ผสมผสานกับ TOWS Matrix และ Balanced Scorecard เพื่อวางโครงสร้างยุทธศาสตร์ และระยะที่ 2.2 ยืนยันยุทธศาสตร์ โดยจัดทำแบบสอบถามจากร่างยุทธศาสตร์นำเสนอแก่ผู้เชี่ยวชาญจำนวน 9 ราย เพื่อประเมินความถูกต้องตรงตามวัตถุประสงค์และความเป็นไปได้ของยุทธศาสตร์ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาร่วมกับสถิติเชิงพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า การจัดทำแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาธุรกิจโคขุนในจังหวัดสกลนคร ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566–2570) มีวิสัยทัศน์ว่า “เป็นผู้นำด้านการผลิตและการส่งออกเนื้อโคขุนคุณภาพสูงในกลุ่มอาเซียนภายในปี 2570” ประกอบด้วย 3 ประเด็นยุทธศาสตร์หลัก ได้แก่ 1) การสร้างความเข้มแข็งตลอดโซ่อุปทานของระบบโคขุนเพื่อยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันมี 3 กลยุทธ์และ 29 แผนงาน 2) การส่งเสริมกิจกรรมที่ก่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มจากชื่อเสียงด้านการผลิตเนื้อโคขุนคุณภาพและได้มาตรฐานมี 1 กลยุทธ์และ 7 แผนงาน และ 3) การขยายตลาดเนื้อโคขุนและผลิตภัณฑ์คุณภาพสูงทั้งในและต่างประเทศมี 2 กลยุทธ์และ 12 แผนงาน
ข้อเสนอแนะจากการวิจัย คือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรนำนโยบายจากยุทธศาสตร์ที่ได้ไปแปลงเป็นโครงการหรือกิจกรรมที่เป็นรูปธรรม เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของธุรกิจโคขุน ในระดับพื้นที่ ยกระดับคุณภาพและมาตรฐานให้สามารถแข่งขันในระดับสากล และส่งเสริมการพัฒนาเศรษฐกิจของท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
This research aimed to (1) study the current situation, problems, and development needs of the fattened cattle business in Sakon Nakhon Province, and (2) develop and validate strategic plans for improving this business using a mixed-methods research methodology. This research was divided into two phases as follows:
Phase 1 was a quantitative study focusing on the current situation, problems, and development needs of the fattened cattle business. Data were collected using questionnaires from a sample of 377 participants, selected through systematic sampling from a total population of 6,424 members of the Pon Yang Kham Livestock Cooperative Limited. The data were analyzed using descriptive statistics such as frequency, percentage, mean, and standard deviation. The study found that the fattened cattle business in Sakon Nakhon Province operated as a fully integrated system, with cooperatives serving as the main driving mechanism. However, the business continued to struggle with several challenges, including high production costs, inefficient cooperative management, limited marketing channels, and inadequate government support.
Phase 2 was a qualitative study, divided into two sub-phases. Sub-phase 2.1 involved drafting the strategic plan through participatory workshops with 25 stakeholders. Data from in-depth discussions, along with the results from Phase 1, were analyzed using SWOT analysis combined with the TOWS Matrix and Balanced Scorecard to develop the strategic framework. Sub-phase 2.2 focused on validating the strategy by presenting the draft plan to 9 experts through a questionnaire. The experts evaluated the accuracy in meeting the objectives and the feasibility of the strategy. Data were analyzed using content analysis together with descriptive statistics. The study found that the five-year strategic development plan for the fattened cattle business in Sakon Nakhon Province (2023–2027) had a vision to “be a leader in the production and export of high-quality fattened beef in the ASEAN region by 2027.” The plan consisted of three main strategic issues: 1. Strengthening the entire supply chain of the fattened cattle system to enhance competitiveness, which included 3 strategies and 29 action plans, 2. Promoting value-added activities based on the reputation for producing high-quality and standard-compliant fattened beef, which included 1 strategy and 7 action plans, and 3. Expanding the market for fattened beef and high-quality beef products both domestically and internationally, which included 2 strategies and 12 action plans.
The recommendation from this research was that relevant agencies should have used the policies from the strategic plan as guidelines to develop concrete projects or activities. This approach would have helped strengthen the fattened cattle business at the local level, improved quality and standards for international competition, and promoted sustainable economic development in the community.
